گزارش نشست سیزدهم ( مدیریت بحران ) کنفرانس ملی امور اجتماعی در برنامه هفتم توسعه

به گزارش رومکا، نشست تخصصی مدیریت بحران و مداخلات روانی اجتماعی در بلایا در برنامه هفتم توسعه به همت انجمن مددکاران اجتماعی ایران در جریان برگزاری کنفرانس ملی امور اجتماعی در برنامه هفتم توسعه روز چهارشنبه ۲۹ بهمن ماه در قالب وبینار آنلاین برگزار شد.

 تهیه کننده گزارش:

انجمن مددکاران اجتماعی شعبه استان لرستان با همکاری مهناز بیرانوند خبرنگار اجتماعی لرستان

عنوان نشست:

نشست تخصصی مدیریت بحران و مداخلات روانی اجتماعی در بلایا در برنامه هفتم توسعه

تاریخ: ۲۹/۱۱/۱۳۹۹                  ساعت: ۱۰:۳۰ تا ۱۲

اسامی سخنرانان:

دکتر سعدالله مرادی مشاور رییس و مدیرکل گروه حقوق و آمار پژوهشگاه قوه قضائیه

دکتر محمد سبزی اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

دکتر اکبر بخشی نیا عضو انجمن مددکاران اجتماعی ایران

دکتر آمنه مسن آبادی مسئول کاهش آسیب انجمن حمایت از زندانیان مرکز

کبری محمدی رییس کمیته مددکاری اجتماعی و مدیریت بحران انجمن مددکاران اجتماعی ایران

ایجاد صندوق حمایت از آسیب دیدگان ناشی از تصادفات

دکتر سعدالله مرادی مشاور رییس و مدیرکل گروه حقوق و آمار پژوهشگاه قوه قضائیه که با موضوع سوانح رانندگی و پیامدهای اجتماعی آن سخنرانی داشت، در این نشست تخصصی گفت: تصادفات یک زخم کهنه ای است که هر روز بر پیکره جامعه تازه می شود، اما ضرورت دارد با بهانه های مختلف آن را تکرار کنیم تا شاید این مساله تاثیرگذار باشد چون تصادفات از عوامل مهم مرگ و میر در جهان محسوب می شود که آسیب های ناشی از آن پیامدهای اقتصادی و روحی و روانی را به دنبال دارد و این مساله در حال رشد است.

در حال حاضر تصادفات در ایران به عنوان دومین عامل مرگ و میر در کشور محسوب می شود اما در بین مرگ های غیرطبیعی، اولین رتبه مربوط به تصادفات جاده ای است بنابراین اهمیت پرداختن به این سوانح بسیار مهم است و امیدواریم مورد نظر برنامه ریزان و متولیان امر در کشور باشد.

حال که این روزها درگیر کرونا هستیم، تصادفات در حاشیه قرار گرفته است، چون پس از سالها مرگ و میر کرونا توانسته بالاتر از آمار مرگ و میر تصادفات باشد اگرچه اعداد و ارقام برای ما عادی شده است اما این عادی انگاری اثرات خوبی در جامعه ندارد چرا که سالانه ۱۸ هزار نفر به خاطر تصادف جان خود را از دست می دهند، اکنون ما در یک جنگ تمام عیار هستیم با توجه به مرگ ۴۰ هزار نفر در زلزله بم، ما هر دو سال یکبار، یک زلزله بم داریم.

یکی از مشکلات در حوزه آسیب های اجتماعی این است که برآورد هزینه های آسیب های اجتماعی صورت نمی گیرد. براساس آمار در هفت تا هشت سال اخیر و طبق آمار سال ۹۸ سالیانه حدود ۱۷ هزار نفر مرگ براثر تصادف در کشور داریم که متاسفانه ۲۱ درصد این مرگ ها در افراد گروه سنی ۲۱ تا ۳۰ سال است و ۵۰ درصد تلفات ما از ۲۱ تا ۵۰ سال رخ می دهد و در واقع یک سوم تلفات افرادی هستند که نان آور خانواده هستند

بنابراین تلفات تصادفات فقط فوت یک شخص نیست اگر بعد خانوار را براساس سرشماری سال ۹۵ که ۳.۳ درصد است درنظر بگیریم در خوش بینانه حالت با فوت یک فرد که سرپرست خانوار باشد چهار نفر را تحت تکفل داشته باشد باید دید که چه آسیب اجتماعی خانواده ها را تحت تاثیر قرار می دهد.

باید در برنامه هفتم توسعه این مساله را به شیوه ای جدید دید تا این موضوع مورد مداخله قرار گیرد و پیشنهاد داریم که «صندوق حمایت از آسیب دیدگان ناشی از سوانح رانندگی ایجاد شود» چراکه اکنون ۵۰ درصد مرگ غیرطبیعی ما ناشی از تصادفات است، به همین منظور باید از ظرفیت خیران و رسانه ها برای اقناع کردن افکار عمومی در راستای کمک به این مساله مهم و راه اندازی ا این صندوق استفاده کرد تا از ۳۰ تا ۴۰ هزار خانوار که متاثر از دست دادن سرپرست خانواده خود هستند، دوباره به زندگی برگردند چرا که اکنون تنها کمکی که به این خانواده ها می شود حدود ۳۳۰ میلیون تومان دیه است اما آیا زندگی خانواده های آنان با این مبلغ برگردانده می شود. همچنین بودجه دولت در این مساله می تواند کمک حال باشد انتظار داریم از محل اخذ جرایم رانندگی این بودجه صندوق تامین شود.

 ۶۰ درصد مددکار اجتماعی به کرونا مبتلا شدند

دکتر محمد سبزی اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با موضوع طراحی و اجرای پروتکل حمایت های روانی و اجتماعی مددکاران اجتماعی مراکز درمانی ایران در مقابله با بحران ویروس کووید ۱۹ نیز گفت: ویروس کووید ۱۹ سابقه طولانی دارد و اکنون نوع جدید آن همه ما را درگیر کرده است در حوادث و بلایا پیامدها چند بعدی است اما در پاندمی کووید ۱۹ بیشتر افراد درگیر شدند و تعاملات اجتماعی مردم کمتر شده است.

درپیک اول کرونا افراد درگیری زیادی داشتند تا حدی که ۶۰ درصد مددکاران اجتماعی مبتلا به کووید ۱۹ شدند، از کودکان، سالمندان و پرسنل بیشتر حمایت شد، پیشگیری، مداخله و بازتوانی به عنوان سه اصل مهم در حوزه آسیب ها به کار برده شد. تجارت حمایت های اجتماعی در بحران ها نشان می دهد که کشورهای مختلفی روی این موضوع مهم کار کرده اند اما ما هنوز خیلی کار داریم و باید از زیرساخت ها و منابع افرادی که درگیر این موضوع هستند باید استفاده کنیم.

قشر سالمندان در زمان شیوع ویروس کرونا بیشتر مورد استرس قرار گرفتند چرا که به آنان تاکید شد که اگر به کرونا مبتلا شوید ممکن است خطرات احتمالی فراوانی گریبان شما را بگیرد که خوشبختانه مددکاران اجتماعی برای حل این مساله به خوبی ورود کردند. البته معتقدیم استراتژی ما در پاندومی کووید باید به این شیوه باشد که نگاه برنامه ریزی داشته باشیم چون در حوزه اجتماعی اگر حمایت اجتماعی شود و تجربیات و پژوهش ها در اختیار افراد قرار گیرد، این چرخه اجتماعی خوب پیش می رود اما اگر این چرخه خوب نباشد با هر بحرانی امکان بروز آسیب جدی وجود دارد.

اوایل شیوع کرونا در زمینه تعهد اجتماعی که می بایست ماسک و تجهیزات درمانی و پزشکی در اختیار مردم و مراکز درمانی قرار گیرد و این مسایل می توانست آسیب پذیر باشد، اقدامات خوبی صورت گرفت چون معتقدیم سرمایه های اجتماعی خوبی در موج اول کرونا در کنار دولت و سازمان های اجتماعی وجود داشت و همین موضوع باعث شد که مساله تاب آوری اجتماعی به شیوه ای بهتر اجرا شد و هرجا سرمایه اجتماعی کمتر بود آسیب پذیرتر بود.

راهکار اصلی برای این موضوع، افزایش مشارکت مردم است چرا که هر موقع مردم و سازمان های مردم نهاد برای مقابله و پیشگیری با آسیب ها و مشکلاتی همچون کرونا حضور داشتند، دولت کمتر دچار مشکل می شود، البته آموزش عمومی مردم و طراحی و حمایت از سازمان های مردم نهاد نیز باید در دستور کار باشد، اگرچه بازنگری در ساختار، مشارکت عمومی، تخصیص اعتبار برای گروههای آسیب پذیر، تجارب موفق تاثیرگذار در بلایا، شفافیت در اطلاعات، ایجاد نظام دیده بانی، پایش و ارزشیابی نیز از الزامات این مساله مهم است.

معتقدیم برای مباحث مهمی همچون مسایل اجتماعی نباید راهبردها خرد باشد بلکه باید با راهبردهای کلان و ارائه مطلوب خدمات اجتماعی این مسایل را بهتر دید.

وظایف مددکاران در قالب امداد اجتماعی تعریف شود

دکتر اکبر بخشی نیا عضو انجمن مددکاران اجتماعی ایران با موضوع نقش مددکاران اجتماعی در سوانح طبیعی با تاکید بر زلزله نیز گفت: حرفه های متعددی از جمله مددکاری اجتماعی در مقابله با مدیریت و ساماندهی زلزله زدگان مشارکت دارند اگرچه نقش مددکاران اجتماعی در مقابله با زلزله و کاهش اثرات آن تاکنون کمرنگ بوده است اما ضرورت دارد مددکاران به واسطه آموزش ها و تخصص هایی که دارند نقش پررنگ تری در این زمینه ایفا کنند.

برای مقابله با این حوادث موضوعات مهمی همچون پیشگیری، آمادگی برای واکنش موثر در برابر حوادث، مقابله و انجام اقدامات پیش و حین وقوع برای نجات جان مردم، اثربخشی عملیات و بازسازی موثر است. در سال ۱۳۸۶ قانون سازمان مدیریت بحران کشوری جایگزین ستاد حوادث و سوانح غیرمترقبه شد و به موجب آن تمامی امور برعهده سازمان مدیریت بحران گذاشته شد که زیر نظر شورای عالی مدیریت بحران کشور مدیریت می شود و اکنون چرخه سیستم مدیریت جامع بحران شامل پیشگیری، مقابله و آمادگی است.

صاحبنظران مراحل مدیریت در زلزله را ۶ مرحله می دانند که شامل ارزیابی، جستجو و نجات و امداد اضطراری در زلزله، امداد اولیه، اسکان موقت و اضطراری، اسکان میان مدت، اسکان دراز مدت است.

همچنین نقش مددکاران اجتماعی در حوادث طبیعی و غیرطبیعی ۲ نقش است نقش بالفعل که سازمان های حمایتی و سازمان های مردم نهاد انجام می دهند که مددکاران اجتماعی در برخی از این نهادها حضور دارند اما نقش های مطلوب و بالقوه نقش هایی است که مددکاران آماده برعهده گرفتن این نقش ها هستند که در حوزه مقابله با بلایای طبیعی این نقش ها خیلی قوی نیست و مددکاران اجتماعی جایگاه قوی در این حوزه ندارند پس مددکاران باید آموزش لازم را فراگیرند و سازمان های مدیریت بحران، جمعیت هلال احمر و مراجع سیاستگذار از این نقش های مطلوب و بالقوه استفاده کنند تا ظرفیت و توانمندی های مددکاران اجتماعی را بشناسند و به نوعی از آنها حمایت کنند.

مشارکت دادن مددکاران اجتماعی در سیاستگذاری و برنامه ریزی ها باید بیشتر شود چون باید روی این موضوع کار شود تا بتوانند از این توانمندی های مددکاران اجتماعی استفاده کنند، البته معتقدم باید وظایف و فعالیت های مددکاران اجتماعی در سوانح را در قالب «امداد اجتماعی» تعریف کرد و در ادبیات امداد و نجات از آن استفاده کرد.

تعداد مددکاران اجتماعی در زندان ها افزایش یابد

دکتر آمنه مسن آبادی مسئول کاهش آسیب انجمن حمایت از زندانیان مرکز با موضوع بررسی مدیریت بحران در زندان نیز اظهار داشت: مدیریت بحران در زندان با خطرات و چالش ها غیرمترقبه روبه رو است، پس برای پیشگیری و مدیریت بحران، مدیریت دقیق ضروری است ، معتقدیم مدیریت بحران در زندان ها دایمی است چون کار زندانبانی بسیار سخت است و این فرایند نقش کلیدی برای پیشگیری از جرم دارد بحران ها می تواند نشات گرفته از سوانح و حوادث غیرطبیعی باشد آنچه که در بروز بحران ها از همه مهمتر است مدیریت ضعیف در دریافت اخطارها به عنوان نشانه هایی از بحران است.

یکی از مهمترین اقدامات برای مدیریت صحیح بحران در زندان ها، اتخاذ صحیح مدیریت است چون مدیریت نادرست بحران ها را بیشتر می کند و معتقدیم برنامه ریزی و مدیریت بحران باید به گونه ای هدفمند باشد، تصمیمات عجولانه و ناصحیح گرفته نشود چون بحران حادثه ای است به طور طبیعی و ناگهانی رخ می دهد و سختی و مشقت را به جامعه تحمیل می کند.

از مهمترین عوامل ایجاد بحران در زندان ها، بروز خشونت، فرار زندانیان، اعتصاب زندانیان، وقوع حادثه در زندان، شیوع آلودگی بخحران های مدیریتی است و از پیشنهادهای کاربردی برای حل این مشکلات می توان به تشکیل کارگروه مدیریت بحران در همه زندان های کشور، پیشگیری از وقایع خطرناک با استفاده از یافته های جدید مدیریتی از سوی مدیران و مسئولان، تامین برخی تجهیزات نوین، پرهیز از خشونت توسط مراقبان یگان حفاظت، سرکشی مرتب از زندان ها، توجه به بومی گرایی، برگزاری مانورهایی برای شناسایی نقاط ضعف و بالابردن ضریب امنیتی زندان ها اشاره کرد.

معتقدیم مدیریت بحران با محوریت مددکاری اجتماعی امکانپذیر است اگرچه متاسفانه کمبود منابع زیاد است و با این حجم زندانی منابع ما کفاف برای حمایت از خانواده ها را نمی دهد به همین منظور باید موسسات غیردولتی و دولتی مانند کمیته امداد و هلال احمر به ما کمک کنند.

اکنون ارتباط مددجویان زندانی با مددکاران یکطرفه نیست و تعامل دوسویه و مشارکتی برای حل بحرانهای بوجود آمده وجود دارد اما برای افزایش این ارتباط دو سویه باید تعداد مددکاران اجتماعی بیشتر شود.

عدم هماهنگی سازمان ها در مدیریت بحران

کبری محمدی رییس کمیته مددکاری اجتماعی و مدیریت بحران انجمن مددکاران اجتماعی ایران با موضوع مدیریت بلایا در برنامه هفتم توسعه نیز در این نشست تخصصی گفت: بحرانی های طبیعی قابل پیش بینی نیست و باید برای آنها برنامه ریزی داشته باشیم، البته رویکرد مدیریت بحرانی باید بلند مدت باشد تا سیاستگذاری در سند کلان در این حوزه انجام شود، اگرچه اکنون یک سند راهبرد ملی برای مدیریت بحران وجود دارد که هماهنگ با سیاست های کلی مقام معظم رهبری است.

عمده ترین نقاط ضعف در مدیریت بحران عدم هماهنگی و همکاری سازمان ها، عدم توجه به مساله پیشگیری، کمبود مقررات و قوانین و محدودیت منابع مالی است چون ما کشور بحران خیزی هستیم اگر می خواهیم کشور توسعه یافته داشته باشیم باید به بحث بحران در برنامه هفتم توسعه توجه ویژه ای داشته باشیم. مهمترین تهدیدها در این حوزه نیز کاهش انگیزه نیروهای داوطلب و مردمی است چون زیرساخت ها درست نیست این موضوع می تواند انگیزه را کاهش و مدیریت بحران را دچار اختلال کند و باید با یک برنامه ریزی منسجم از وقوع بحران ها آمادگی نسبی داشته باشیم.

برای ایجاد فرصت های مناسب در این زمینه نیز باید به فکر افزایش باور عمومی در خصوص آسیب پذیری و آموزش مردم که نسبت به آن بی توجه بوده ایم، باشیم و پیشنهاد می شود در بحث پیشگیری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اطلاعات با سازمان هواشناسی و انجمن های علمی دانشگاهها برای انجام تحقیقات در زمینه پیشگیری و کاهش خطرات اجتماعی بحران اقدام کنند و حتی استاندارد لازم برای مقاوم سازی ساختمان ها رعایت شود.

انتظار می رود سازمان های مردم نهاد مانند هلال احمر که ظرفیت مردمی همچون اعضای داوطلبان را در کشور دارد به بحث پیشگیری ورود کنند به عنوان مثال انجمن مددکاران اجتماعی که در پیشگیری از بحران نقش کلیدی دارند، می توانند جامعه محلی را حساس کنند تا مردم پای کار بیایند و آموزش های لازم به آنها ارائه کرد و مدیریت بحران را به سطح محلات پیش برد.

در بحث حمایت های روانی باید بعد از بازسازی و حین بازسازی به آن توجه کرد و تجارب خوب جمعیت هلال احمر در حوزه بازتوانی نیز مورد استفاده قرار گیرد،  نکته کلیدی این است که نگاه جامع به مدیریت بحران برای کاهش خطر در سطح محلات و روستایی باید مورد توجه قرار گیرد باید یکپارچگی در مدیریت بحران داشته باشیم چون این موضوع به عنوان یک آسیب در سطح جامعه وجود دارد، تخصیص اعتبارات لازم و انجام پروژه های کاربردی در خصوص موانع و چالش ها نیز مورد تاکید باشد.